KOENZYM Q10 I JEGO ZASTOSOWANIE W LECZNICTWIE

prof. dr med. Andrzej Danysz*

Koenzym Q10 (CoQ10) określany również jako ubiquinon, ubichinon lub ubidekarenon, to substancja odżywcza znajdująca się w każdej komórce naszego organizmu. Obecność koenzymu Q10 w komórkach została zauważona w 1957 r., a w 1959 r. grupa naukowców kierowana przez prof. Karla Folkersa wyizolowała ten związek i opisała jego budowę chemiczną.

Ta złożona cząsteczka okazała się niezbędna w procesach metabolicznych prowadzących do produkcji energii na poziomie komórki. Ze względu na rolę jaką związek ten odgrywa w organizmie stał się tematem wielu badań naukowych i klinicznych. Stwierdzono, że następstwem niedoboru koenzymu Q10 jest defekt bioenergetyczny, a następnie zaburzenia funkcji różnych narządów i układów. Dotyczy to zwłaszcza układu krążenia krwi, przemiany materii, procesów reparacji i regeneracji układu immunologicznego i innych.

Na podstawie uzyskanych wyników badań wydaje się, że najważniejszym wskazaniem do zastosowania koenzymu Q10choroby układu krążenia. Korzystnych efektów można oczekiwać w niektórych chorobach przemiany materii, parodontozie, cukrzycy oraz otyłości. Ze względu na wyraźne działanie immuno-stymulujące koenzymu Q10, próbuje się go stosować jako lek uzupełniający w niektórych nowotworach. CoQ10 stosuje się również w celu zwiększenia wydolności fizycznej, a wyrównanie jego niedoborów może spowolnić proces starzenia. CoQ10 zarejestrowany w Światowej Organizacji Zdrowia stosowany jest powszechnie w krajach wysoko rozwiniętych takich jak: Japonia, kraje skandynawskie, Włochy, Francja, Niemcy, Stany Zjednoczone.     Szeroko zakrojone badania w tych krajach potwierdziły bezpieczeństwo i skuteczność koenzymu Q10. Dalsze badania stwarzają podstawę do coraz szerszego zastosowania i rosnącej popularności tej, tak interesującej substancji o dużym potencjale terapeutycznym.

DZIAŁANIE

Koenzym Q10 zwiększa siłę skurczu mięśnia sercowego, zmniejszając równocześnie jego zapotrzebowanie na tlen. Obniża ciśnienie tętnicze krwi i zwiększa wydolność fizyczną, głównie przez zwiększenie siły skurczu mięśni szkieletowych. Zwiększa zdolność odtruwania ustroju oraz pobudza siły odpornościowe (działa immunostymulująco, nasilając fagocytozę, zwiększając produkcję komórek NK, T4 i T8 i współ­czynnik T4/T8). Korzystnie wpływa na procesy regeneracji i reparacji. Zwiększa spalanie tłuszczów i przetwarzanie glukozy.

ZASTOSOWANIE

Koenzym Q10 stosuje się w wielu stanach chorobowych, jak również w niektórych stanach fizjologicznych.

KARDIOLOGIA

Narządem szczególnie wrażliwym na niedobory ubiquinonu jest mięsień serca. Badania kliniczne potwierdziły skuteczność działania koenzymu Q10 w chorobach układu krążenia.

Przewlekła niewydolność serca na podłożu kardiomiopatrii. Badania wykonane na kilku tysiącach pacjentów w Stanach Zjednoczonych, Japonii, i krajach skandy­nawskich, wykazały korzystny wpływ koenzymu Q10 na stan niewydolności serca. Stwierdzono m.in. na grupie chorych z ciężką niewydolnością serca, około 2-krotne zwiększenie czasu przeżycia pacjentów, którzy oprócz właściwych leków nasercowych otrzymali także ubichinon.

Choroba wieńcowa (dusznica bolesna). Koenzym Q10 jest stosowany jako skuteczny lek uzupełniający w leczeniu dusznicy bolesnej – podawanie go łącznie z właściwymi lekami przeciwdusznicowymi, zmniejsza częstotliwość występowania napadów dusznicy.

Nadciśnienie. Stwierdzono, że ubichinon podawany przez dłuższy czas pacjentom z nadciśnieniem samoistnym obniża ciśnienie skurczowe i rozkurczowe. W niektórych badaniach wykazano, że u ponad 50% chorych z nadciśnieniem można było po pewnym czasie wycofać inne leki stosowane w nadciśnieniu. Q10 działa również przeciwmiażdżycowo.

Niemiarowość (arytmia). Podawany razem z beta-blokerami, znosi ich niekorzystne działanie osłabiające siłę skurczu mięśnia sercowego.

UKŁAD IMMUNOLOGICZNY

Istotnym wskazaniem do stosowania koenzymu Q10 są stany obniżonej aktywności układu immunologicznego – podwyższa on odporność organizmu, wpływając korzystnie na przebieg chorób zakaźnych.

STOMATOLOGIA

Okazuje się że 60-90% osób z chorobami przyzębia ma niedobory koenzymu Q10. W wielu badaniach klinicznych wykazano, że obniżenie poziomu tej substancji prowadzi do patologicznych zmian w różnych narządach, jednak najbardziej dotykają one tkanek przyzębia, a także mięśnia serca. Podawany ogólnie w dawkach 60-90 mg dziennie, jak i miejscowo wywiera korzystny wpływ na niektóre objawy parodontopatii. Ze względu na jego doskonałą tolerancję i brak praktycznie działań niepożądanych, koenzym Q10 jest niewątpliwie niedocenioną szansą dla stomatologów zarówno w profilaktyce, jak i w leczeniu parodontopatii.

ONKOLOGIA

Koenzym Q10 mógłby i powinien stać się lekiem uzupełniającym w farmakoterapii nowotworów, przede wszystkim ze względu na działanie immunomodulujące. Stwierdzono ponadto, że zmniejsza on znacznie kardiotoksyczność adriamycyny, co pozwala na znaczne zwiększenie jej dawki w leczeniu wrażliwych na nią nowotworów.

POLIMIOPATIE – MIASTENIE – WYDOLNOŚĆ FIZYCZNA

Stosowanie koenzymu Q10 powoduje zwiększenie siły skurczu mięśni prążkowych, wyraźną poprawę wydolności fizycznej i normalizacje zaburzeń biochemicznych charakterystycznych dla polimiopatii, tzn. przede wszystkim zmniejszenie poziomu kinazy fosfokreatywnej w osoczu. Podawanie ubichinonu w dawkach 60 mg dziennie przez okres 4-8 tygodni zwiększa wydolność fizyczną człowieka, co zostało wykazane po przeprowadzeniu wielu testów wysiłkowych.

GERIATRIA

Istnieje hipoteza, że starzenie się jest związane w pewnym stopniu z gromadzeniem się w ustroju wolnych rodników. Z powyższych względów, w celu zwolnienia tego procesu stosuje się związki o charakterze „wymiataczy” wolnych rodników np. witaminę E.

Podobne właściwości, ze względu na swoją budowę chemiczną, ma koenzym Q10. Stwierdzono, że jest on jednym z silniejszych i skuteczniejszych „wymiataczy” wolnych rodników. Stało się to podstawą do jego zastosowania w próbach przedłużenia życia i zahamowania procesu starzenia. Istotnym jest iż koenzym Q10 bardziej efektywnie niż witamina E, chroni komórki przed uszkodzeniami wolnorodnikowymi, a jego mechanizm działania jest inny.

Witamina E nie zapobiega reakcji wolnego rodnika z lipidem i dopiero, gdy pierwsze uszkodzenie nastąpi, zapobiega następnym. Natomiast COQ10 unieszkodliwia wolne rodniki, zapobiegając „pierwszemu uszkodzeniu”, a więc stanowi „pierwszą linię ochrony komórki”.

W 1980 r. dr Bliznakow z Houston, opublikował wyniki długotrwałego stosowania koenzymu Q10 u myszy. Zwierzęta otrzymujące koenzym Q10 żyły znaczne dłużej niż myszy z grupy kontrolnej. Średni czas życia myszy z grupy kontrolnej wynosił 20 m-cy, a myszy otrzymujących koenzym Q10 31,2 m-ca. (czas życia wydłużył się o 11,2 m-ca czyli o 56%). Autorzy pracy stwierdzają, że myszy otrzymujące koenzym Q10, mimo upływu czasu były normalnie aktywne, a ich wygląd zewnętrzny był wyraźnie lepszy niż zwierząt kontrolnych. Wyniki badań Bliznakowa świadczą więc, że podawanie myszom koenzymu Q10 i uzupełnianie jego niedoborów występujących w procesie starzenia, może znacznie przedłużyć życie. Trudno wykluczyć, że może się to odnosić tylko do myszy.

TOLERANCJA

Koenzym Q10 jest nietoksyczny i pozbawiony poważniejszych działań niepożądanych. Dzięki tym zaletom można go stosować nawet przez bardzo długi okres czasu, niemniej, dobre efekty lecznicze uzyskuje się już po 2-3 tygodniach przyjmowania od 30 do 60 mg. dziennie, po jedzeniu.

DZIAŁANIA NIEPOŻĄDANE

U niewielu pacjentów (0,11-0,39%) mogą wystąpić nieznaczne zaburzenia żołądkowo-jelitowe (uczucie gniecenia w okolicy żołądka, zmniejszenie łaknienia, nudności, biegunka).

DAWKOWANIE

Profilaktycznie – 30 mg (1 kapsułka lub tabletka) 1 x dziennie po jedzeniu, (30 mg dziennie).   Leczniczo – według wskazań lekarza. Minimalny okres podawania 2-3 tygodnie.

Zmodyfikowany schemat mitochondrialnego łańcucha oddechowego, Q10

Zmodyfikowany schemat mitochondrialnego łańcucha oddechowego, (wg. Paweł Grieb, Adam Martyn „Czy koenzym Q10 warunkuje wydolność fizyczną?”). Ramkami zaznaczono kompleksy lipoproteidowe tworzące łańcuch oddechowy. Stronę „substratową” stanowią: kompleks I (=dehydrogenaza NADH) i kompleks II (=dehydrogenaza bursztynianowa) oraz „rezerwowe” flawoproteiny 3 i 4. Stronę „tlenową” stanowią kompleks III (=cytochromy b i C1) oraz kompleks IV (=cytochromy a i a3) przenoszące wodór na tlen. FFACoA oznacza tioestery wolnych kwasów tłuszczowych i acetylokoenzymu A.

*Prof. dr med. Andrzej Danysz – https://pl.wikipedia.org/wiki/Andrzej_Danysz